Nie dowiedziono, że opóźnione wprowadzanie pokarmów o silnych właściwościach uczulających (np. ryby, jaja kurze) chroni przed wystąpieniem alergii, dlatego zaleca się włączanie tych pokarmów do diety niemowląt. Grenda R, Kawalec W, Kulus M. Pediatria T. 1-2, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018, s. 50-57. Schemat żywienia niemowląt. Aktualny schemat żywienia niemowląt, opracowany przez Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, nie przypomina już kalendarza, który mówił, co w którym miesiącu należy wprowadzić do diety dziecka. Teraz obowiązują jedynie określone przedziały, a schemat daje rodzicom USG wykorzystuje się do oceny rozszczepu kręgosłupa i zespołu zakotwiczenia rdzenia kręgowego u niemowląt. 11 Chrzęstne wyrostki kolczyste umożliwiają doskonałe obrazowanie kanału kręgowego u niemowląt do 6. miesiąca życia, a w niektórych przypadkach nawet do ukończenia 1. roku życia. Z uwagi na możliwość obrazowania w Pediatrzy twierdzą, że 5 miesięcy to optymalny wiek na wprowadzanie nowych pokarmów u zdrowych niemowląt. Ciekawe! Udowodniono, że dzieci, które rozpoczęły podawanie pierwszego pokarmu uzupełniającego w wieku zaledwie 9 miesięcy, mają problemy z odżywianiem w wieku szkolnym. U niemowląt karmionych sztucznie najlepiej dodawać raz dziennie 2—3 g kleiku glutenowego do 100 ml mleka modyfikowanego. Mięso. Mięso jest źródłem białka i żelaza oraz witamin z grupy B. Jego wprowadzanie do diety należy rozpocząć od podania jednej łyżeczki. Dystrybucja poradnika "Żywienie dzieci w żłobkach. Praktyczne wprowadzenie do aktualnych norm i zaleceń" ma rozpocząć się w czerwcu, a już teraz można ją pobrać w wersji elektronicznej ze strony: www.zdrowepokolenia.org. Wkrótce publikacja będzie również dostępna na stronie gis.gov.pl. Probiotyki w leczeniu chorób przewodu Jednak wprowadzanie innych pokarmów po 5. czy 6. miesiącu życia nie oznacza rezygnacji z karmienia piersią czy mlekiem modyfikowanym – nadal taki sposób żywienia powinien stanowić podstawę, a posiłki typu marchewka czy inne produkty stanowią początkowo jedynie uzupełnienie karmienia mlekiem. dfoN. Rozszerzanie diety niemowlęcia to często wyjątkowy, a zarazem trudny czas dla rodziców. Prawidłowe wprowadzanie nowych pokarmów w odpowiednim czasie warunkuje dalszy rozwój dziecka, tzw. programowanie żywieniowe. Ważne, aby pokarmy były wprowadzane w odpowiedniej kolejności, temperaturze, konsystencji i ilości. Forma podania również budzi wiele kontrowersji. Coraz częściej rodzice stosują metodę BLW (ang. baby-led weaning), dzięki czemu dziecko poznaje produkty żywieniowe poprzez więcej receptorów. Schemat żywienia niemowląt cały czas ulega zmianom, dlatego ważne jest, aby zapoznać się z najnowszymi wytycznymi. Prawidłowo rozszerzana dieta u niemowląt warunkuje stan zdrowia malucha na kolejne lata. Wpływa na rozwój stawów, kości, mięśni, ponadto chroni przed otyłością oraz chorobami cywilizacyjnymi. Często rodzice z powodu braku wiedzy na temat rozszerzania diety popełniają wiele błędów. Do najczęściej występujących należy: podawanie soków (zamiast mleka lub dodatkowo), brak suplementacji diety dziecka witaminą D3, zbyt późne wprowadzanie pokarmów lub opóźnianie wprowadzania najczęściej glutenu, ryb i jaj, dosładzanie i dosalanie potraw, dostarczanie dziecku za wcześnie tzw. „produktów z rodzinnego stołu”, takich jak grzyby czy kapusta. Złotym standardem żywienia niemowląt jest karmienie piersią przez minimum sześć miesięcy i poleca się je tak długo, jak jest to pożądane zarówno dla mamy, jak i dla dziecka. Pokarm kobiecy jest substancją biologicznie czynną, zawierającą ponad 80 enzymów ułatwiających trawienie, poprawiających odporność nieswoistą [1]. Pokarm mamy dostarcza wszystkich niezbędnych składników odżywczych – w tym cennych immunoglobulin, odpowiedzialnych za odporność maluszka – limfocyty T, B, makrofagi oraz neutrofile. Ponadto chroni przed chorobami infekcyjnymi przewodu pokarmowego, chłoniakiem, białaczką, hipercholesterolemią, zapaleniem ucha środkowego oraz układu oddechowego. Zmniejsza ryzyko otyłości i cukrzycy u pociechy w przyszłości. Karmienie piersią niesie również mnóstwo korzyści dla mamy poprzez złagodzenie krwawienia poporodowego, szybszą utratę masy ciała, mineralizację kości, a także zmniejszone ryzyko zachorowania na raka piersi lub jajników w przyszłości. Niezależnie jednak, czy mama karmi piersią czy mlekiem modyfikowanym, już po ukończeniu 4. miesiąca życia niemowlęcia można wprowadzić pierwszy produkt inny niż mleko (jeden posiłek uzupełniający). Zaleca się, aby wprowadzać pokarmy po ukończeniu 17. tygodnia życia (po ukończeniu 4. miesiąca) i nie później niż w 26. tygodniu (początek 7. miesiąca) – patrz tabela 1. Do ukończenia 4. miesiąca nie należy podawać dziecku innych produktów niż Tabela 1. Wprowadzanie pokarmów uzupełniających (na podstawie [2]) Wprowadzanie pokarmów uzupełniających nie wcześniej niż w 17. (początek 5. nie później niż w 26. (początek 7. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Nie należy również dopajać wodą lub sokami. Zdolność malucha do akceptacji nowych pokarmów zmienia się wraz z wiekiem, natomiast to właśnie pierwsze dwa lata życia odgrywają kluczową rolę, jeśli chodzi o preferencje smakowe w przyszłości. Poleca się, aby wprowadzać nowy pokarm w odstępie minimum trzech dni. Podając dziecku gotowaną marchewkę w poniedziałek, warto podać ją również we wtorek i środę. Dzięki temu rodzic może zauważyć ewentualną reakcję alergiczną u niemowlęcia. Po trzech dniach możemy próbować z nowym produktem. Ważne, aby rozszerzanie diety rozpocząć od podania warzywa, a nie owocu. Maluch po poznaniu słodkiego smaku będzie mniej chętnie próbował warzyw. Należy zacząć od wprowadzania warzyw przez pierwsze dwa tygodnie, a dopiero później przejść do owoców [2]. Na początku powinny być to małe porcje, dwie lub trzy łyżeczki np. gotowanego i zmiksowanego brokułu, kalafiora czy marchewki. Z owoców warto zacząć od polskich, takich jak jabłka czy gruszki. W badaniach naukowych wykazano, że dzieci potrzebują od 8 do 15 prób podania nowej potrawy dla jej polubienia, dlatego ważne jest, aby rodzice nie poddawali się po jednorazowym podaniu produktu, myśląc, że dziecko czegoś nie lubi [2]. Badania dowodzą, że dzieci karmione mlekiem mamy łatwiej akceptują inne smaki niż mleko, ponieważ mleko kobiece zmienia swój smak w zależności od diety mamy, natomiast mleko modyfikowane zawsze smakuje tak samo. Należy pamiętać również, że to dziecko decyduje, ile zje, dlatego warto obserwować jego zachowanie, aby go nie przekarmić ani nie zmuszać do jedzenia. Takie zachowania mają wpływ w wieku dorosłym na umiejętność odróżniania głodu od sytości. Gdy dziecko będzie najedzone, wówczas zacznie grymasić, odmawiać przyjęcia pokarmu, odpychać łyżeczkę, wypluwać. Rodzic z pewnością zauważy brak apetytu dziecka [3]. Nie ma danych, które dowodzą, że wprowadzanie pokarmów uzupełniających < 6. jest szkodliwe lub korzystne dla zdrowia. Dotyczy to również pokarmów o właściwościach potencjalnie alergizujących (takich jak jajo, kaszki zbożowe, ryby i orzeszki ziemne, gluten). Najważniejsze, aby obserwować niemowlę i jego rozwój. Jeśli dziecko potrafi usiąść z podparciem, oznacza to, że jest gotowe na podanie produktów innych niż mleko. Każde dziecko wykazuje się innym stopniem rozwoju osobniczego, dlatego czas na podanie pierwszego posiłku uzupełniającego mieści się w widełkach. W 6.–8. miesiącu niemowlę powinno otrzymywać dwa, trzy posiłki uzupełniające. Karmienie nocne należy zakończyć po ukończeniu przez dziecko pierwszego roku życia. Dokarmianie w nocy może spowodować próchnicę zębów u niemowlaka. Pod koniec pierwszego roku życia niemowlę powinno spożywać cztery lub pięć posiłków w ciągu dnia oraz jedną, dwie przekąski (posiłki uzupełniające). Niezwykle ważną kwestią jest również konsystencja pokarmów. Największe możliwości zdobycia kompetencji żucia i gryzienia niemowlę wykazuje między 6. a 10. miesiącem życia (tabela 2). Tabela 2. Umiejętności w zakresie karmienia i przykładowe pokarmy podawane w pierwszych 24. miesiącach życia [2] Wiek [miesiące] Umiejętności Rodzaj pokarmów Przykłady pokarmów* 0.–6. Ssanie i połykanie Płyny Mleko matki/mleko modyfikowane 4.–7. Początkowe „mielenie" językiem, silny odruch ssania, cofanie się odruchu wymiotnego do tylnej części języka Gładkie purée Mleko jw. Gotowane zmiksowane warzywa (np. marchew) lub owoce (np. banan), mięso lub purée ziemniaczane, kaszki 7.–12. Oczyszczanie łyżki wargami, gryzienie, żucie, ruchy języka na boki, rozwój drobnej motoryki umożliwiający samokarmienie Bardziej zróżnicowane rozdrobnione lub posiekane pokarmy, produkty podawane do rączki, pokarmy z rodzinnego stołu Mleko jw. Zmielone mięso, rozgniecione gotowane warzywa i owoce, posiekane surowe warzywa i owoce (np. banan, melon, pomidor), kasze, pieczywo 12.–24. Żucie, stabilizacja żuchwy Pokarmy z rodzinnego stołu Mleko jw. Wszystkie produkty i pokarmy z rodzinnego stołu, przy założeniu stosowania zbilansowanej, zdrowej diety * Mleko podawane jest z piersi, butelki ze smoczkiem lub otwartego kubka. Pozostałe pokarmy podajemy łyżeczką. Ponadto u większości dzieci około 6. miesiąca pojawiają się pierwsze ząbki. Ważne, aby karmienie łyżeczką odbyło się, jeszcze zanim pojawi się pierwszy ząb. Wyrzynanie się zębów i ból z tym związany może utrudniać dziecku jedzenie pokarmu z łyżeczki, a nawet powodować niechęć. Jeśli rodzice zdążą zapoznać malucha z łyżeczką, rozwój zębów nie wpłynie negatywnie na spożywanie posiłków. Dzieci samodzielnie odrzucają pokarmy, których żucie sprawia im trudność, dlatego pokarmy stałe (rozdrobnione i papki) zaleca się wprowadzać stopniowo już w 6.–7. miesiącu życia. W 8. miesiącu można podać przekąski do samodzielnego jedzenia, a pod koniec 12. miesiąca maluch może jeść posiłki o dowolnej konsystencji. W 6. miesiącu życia należy uczyć dziecko picia z kubka otwartego. Służy to nauce zastępowania odruchu ssania popijaniem. Dziecko, które ukończyło pierwszy rok życia, nie powinno pić z butelek ze smoczkiem [5]. Coraz częściej młodzi rodzice stosują metodę BLW (ang. baby-led weaning). Jest to metoda opierająca się na pominięciu etapu karmienia łyżeczką, a zamiast tego podawanie maluchowi, który potrafi samodzielnie siedzieć, czyli około 6.–7. miesiąca życia, pokarmów papkowatych lub w całości (ugotowanych), które dziecko jest w stanie wziąć w rękę. Dzięki tej metodzie niemowlę poznaje pożywienie również zmysłami dotyku. Poznaje strukturę oraz konsystencję większą ilością zmysłów [7]. Można tę metodę stosować naprzemiennie z łyżeczką (tabela 3). Tabela 3. Zalety i wady stosowania metody BLW (na podstawie [7]) Zalety stosowania metody BLW Wady stosowania metody BLW Możliwość traktowania jedzenia jako przyjemności Spożywanie posiłków wspólnie z rodziną Wygoda spożywania posiłków poza domem Kształtowanie właściwych zwyczajów żywieniowych Poznawanie nowych smaków Minimalizowanie kontrolowania jedzenia przez matkę Nieporządek spowodowany przez dziecko podczas samodzielnego jedzenia Możliwość zakrztuszenia Wyższe spożycie tłuszczów, tłuszczów nasyconych Ryzyko niedostatecznej podaży składników mineralnych, witamin oraz błonnika pokarmowego * Mleko podawane jest z piersi, butelki ze smoczkiem lub otwartego kubka. Pozostałe pokarmy podajemy łyżeczką. W 6. miesiącu życia niemowlęcia należy pamiętać o wprowadzeniu produktów bogatych w żelazo. Są nimi na przykład: mięso (na początku kurczak, królik, indyk, gęś), ryby, produkty zbożowe. Zaleca się wprowadzać jedno jajko ugotowane na twardo dwa razy w tygodniu. Według najnowszych badań nie zaleca się już opóźniania wprowadzania produktów potencjalnie alergizujących, nie ma to bowiem wpływu na zmniejszenie ryzyka alergii. Natomiast jeśli w rodzinie występuje alergia pokarmowa (u rodziców lub dziadków), dziecko może być na nią narażone. W takim przypadku zaleca się podać produkt niemowlęciu nawet wcześniej. Według najnowszych zaleceń dziecko po 4. miesiącu życia może spożywać masło orzechowe lub mąkę z orzechów arachidowych z pokarmem, wodą lub mlekiem modyfikowanym w ilości 1–3 łyżeczek od jednego do trzech razy w tygodniu [2]. Zgodnie ze stanowiskiem EFSA z 2019 roku wprowadzanie do diety glutenu należy rozpocząć tak samo, jak wprowadzanie wszystkich produktów innych niż mleko. Nie ma konieczności opóźniania wprowadzania glutenu do diety. Niemowlętom i dzieciom do trzech lat nie zaleca się podawać podrobów i przetworów mięsnych (kiełbasy, wędzonek, konserw, parówek). Niezwykle ważnym produktem w diecie niemowląt są ryby. Są one głównym źródłem kwasów tłuszczowych omega-3, w tym DHA. Zaleca się, aby niemowlę jeden lub dwa razy w tygodniu spożywało ryby, takie jak: śledź, łosoś, szprot, sardynki, pstrąg, flądra, dorsz, morszczuk i makrela atlantycka [2]. Nie zaleca się spożywania przez dzieci ryb drapieżnych: miecznika, makreli królewskiej, rekina, tuńczyka oraz płytecznika. Produktem, na który warto uważać w żywieniu niemowląt, jest ryż oraz napojowe ryżowe we względu na wchłanianie przez ryż arsenu. Ma on działanie karcynogenne. Zgodnie ze stanowiskiem ESPGHAN, w żywieniu niemowląt nie należy stosować płynnych preparatów ryżowych. Pokarmu niemowlęcia nie powinno się dosładzać ani dosalać. Wystarczające spożycie (AI) sodu w diecie dziecka do 6. miesiąca wynosi około 120 mg i jest w całości pokrywane w ramach spożywanego mleka mamy lub modyfikowanego. Dzieci w wieku 7.–11. miesiąca życia powinny spożywać nie więcej niż 0,2 g soli dziennie. Jest to ilość, jaka naturalnie znajduje się w produktach spożywczych. Dodatkowa sól z solniczki jest absolutnie zbędna. Kolejnym produktem, którego nie podajemy niemowlakowi, jest miód, może on zawierać przetrwalniki bakterii Clostridium botulinum powodujące botulizm dziecięcy – zakażenie laseczką jadu kiełbasianego. Po pierwszym roku życia miód może być bezpiecznie podawany [8]. Jeśli chodzi o napoje, dziecko do 6. miesiąca życia powinno pić tylko mleko kobiece lub modyfikowane, natomiast po 6. miesiącu można podawać dodatkowo wodę. Zapotrzebowanie niemowlęcia na płyny wynosi 800–1000 ml na dobę. Obejmuje wodę, mleko mamy lub modyfikowane oraz wodę obecną w żywności. Należy pamiętać, że nie zaleca się dzieciom do ukończenia pierwszego roku życia podawania mleka krowiego ze względu na jego skład ubogi w żelazo, dużą ilość składników mineralnych, które obciążają nerki, oraz nadmierne obciążenie trudno strawnym białkiem [6]. Niezwykle ważnym składnikiem diety niemowlęcia jest witamina D3. Dostarcza się ją głównie poprzez ekspozycję na słońce, jednak niemowlęta na początku nie powinny być wystawiane na słońce przez zbyt długi czas, dlatego niezbędna jest suplementacja już od pierwszego dnia życia w dawce 400 IU na dobę w pierwszych 6 miesiącach oraz 400–600 IU od 7. miesiąca do roku. Witamina D jest niezbędna do rozwoju kości i zębów, a także potrzebna do metabolizmu wapnia i fosforu. Nie istnieje konieczność dodatkowej suplementacji kwasów tłuszczowych omega-3 u dzieci karmionych piersią, ponieważ otrzymują ich odpowiednią ilość wraz z mlekiem matki. Warto, aby mama suplementowała w czasie laktacji DHA w dawce 400–600 mg na dobę. W przypadku niskiego spożycia ryb przez mamę zaleca się suplementację w dawce nawet 600–1000 mg na dobę (u mamy). Również dzieci karmione mieszanką modyfikowaną mają zapewnioną wystarczającą podaż kwasów tłuszczowych omega-3, dlatego też dodatkowa suplementacja jest niepotrzebna [15]. Podsumowanie Żywienie niemowląt ma niebagatelny wpływ na programowanie metaboliczne, co przyczynia się do przyszłego rozwoju malucha. Rozszerzanie diety może stać się dla rodziców nie lada wyzwaniem, dlatego warto jeszcze przed przyjściem dziecka na świat zapoznać się z aktualnymi rekomendacjami dotyczącymi żywienia. Przestrzeganie zasad odpowiedniego rozszerzania diety dziecka i suplementacji zarówno u mamy, jak i u niemowlęcia, może zapewnić pozytywny wpływ na jego dalszy rozwój oraz zachowanie zdrowia w późniejszym wieku. Bibliografia Horwath A., Rachtan-Janicka J., Rybak A. i wsp. Poradnik żywienia niemowląt krok po kroku od narodzin do pierwszych urodzin. Medycyna praktyczna, Kraków 2014. Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy medyczne/Pediatria, 2021. Caroline Kumaran K. Metabolic programming in early life in humans, 9 October 2018. Kościej A., Skotnicka-Graca U., Ozga I. Rola wybranych czynników żywieniowych w kształtowaniu odporności dzieci. Probl Hig Epidemiol, 2017, 98(2), 110–117. Toporowska-Kowalska E., Funkowicz M. Kształtowanie preferencji smakowych we wczesnym okresie życia. Standardy Medyczne/Pediatria, 2015 T. 12, 689–697. Hozyasz Radomyska B., Gryglicka H. Kiedy wprowadzać mleko krowie do diety młodszych dzieci? When cow’s milk can be introduced to the diet of the infant and young children? Pediatr Med Rodz, 2009, 5 (1), 23–26. Białek-Dratwa A., Soczewka M., Grochowska-Niedworok E., Rozszerzanie diety niemowlęcia z wykorzystaniem metody baby-led weaning („bobas lubi wybór”). Introduction of complementary foods to infant diet using baby-led weaning. Pediatr Med Rodz, 2020, 16 (4), 362–367. Pietrobelli A., Agosti M. i wsp. Nutrition in the First 1000 Days: Ten Practices to Minimize Obesity Emerging from Published Science. Public Health, 2017, 14, 1491. Stephen M. Borowitz, First Bites – Why, When, and What Solid Foods to Feed Infants, Front. Pediatr, 26 March 2021. Garcia-Larsen V., Ierodiakonou D., Jarrold K. i wsp. Diet during pregnancy and infancy and risk of allergic or autoimmune disease: A systematic review and meta-analysis. PLoS Med, 15(2), 2017. Boscarino G., Giulia Conti M., Pagano F. i wsp. Complementary Feeding and Growth in Infants Born Preterm: A 12 Months Follow-Up Study. Children 2021, 8, 1085. Lyrad K. Riley, MD, MPH, Rupert J., Boucher O., Nutrition in Toddlers, American Family Physician, Volume 98, Number 4, August 15, 2018. Nicklaus S., The Role of Dietary Experience in the Development of Eating Behavior during the First Years of Life, Ann Nutr Metab 2017, 70, 241–245. Gruszfeld D., Socha P., Białko w żywieniu niemowląt i małych dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria, 2013. Filder-Witoń E., Mikołajczak K., Waberska M., i wsp. Żywienie niemowląt a aktualne rekomendacje. Nowiny Lekarskie 2010, 79, 5, 356–361. Lewicka-Rabska A., Felińczak A., Gerreth K. Karmienie piersią a próchnica u niemowląt i małych dzieci – przegląd piśmiennictwa. Dental forum /1/2015/XLIII. Schemat żywienia niemowląt został opracowany po to, by wskazać rodzicom, jak prawidłowo żywić swoje dziecko do 1. roku życia. Przychodzi taki moment, gdy rodzice zastanawiają się, jak rozszerzać dietę niemowlęcia i jakie pokarmy wprowadzać do jego diety. Z myślą o zdrowym rozwoju dziecka powstał schemat żywienia niemowląt, który jest na bieżąco aktualizowany, zgodnie z najnowszymi rekomendacjami znajdziesz w tym artykule: jest schemat żywienia niemowląt?1000 pierwszych dni życia Twojego dziecka to czas jego intensywnego wzrostu i rozwoju. W tym okresie dojrzewa układ pokarmowy dziecka. Wówczas ma miejsce także proces tzw. programowania żywieniowego, a wykształcone w tym czasie nawyki żywieniowe u niemowlęcia mogą mieć wpływ na sposób jego odżywiania w przyszłości. Dlatego to, jak rozszerzasz dietę niemowlęcia ma realny wpływ na jego obecne i przyszłe zdrowie. W drugim półroczu życia dziecka powinnaś zacząć rozszerzanie jego diety. Kiedy i jakie pokarmy wprowadzać do jadłospisu maluszka? Na to pytanie odpowiadają eksperci, którzy stworzyli schemat żywienia jest schemat żywienia niemowląt?Schemat żywienia niemowląt to przydatne narzędzie dla każdego rodzica – jest przewodnikiem po prawidłowym żywieniu dziecka. Przedstawia on średnią liczbę posiłków oraz wielkość ich porcji, które dziecko powinno otrzymywać w ciągu doby w określonych miesiącach aktualizacja schematu żywienia niemowląt miała miejsce w 2021 r. Odnosi się on zarówno do niemowląt karmionych piersią, jak i również mlekiem zasady w żywieniu niemowlątO czym należy pamiętać, karmiąc dziecko w pierwszym roku życia? Kilka wskazówekCelem, do którego należy dążyć, jest wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia. Częściowe lub krótsze karmienie piersią również jest korzystne. Karmienie piersią powinno być kontynuowane tak długo, jak będzie to pożądane przez matkę i dziecko. Niemowlętom, które nie są karmione naturalnie, należy podawać mleko modyfikowane dopasowane do potrzeb i wieku niemowlęcia. WprowadzanieWprowadzanie produktów uzupełniają­cych należy rozpocząć, kiedy niemowlę wykazuje umiejętności rozwojowe potrzebne do ich spoży­wania, zwykle nie wcześniej niż od 17. tygodnia życia (początek 5. i nie później niż w 26. (początek 7. rozszerzaniu diety niemowlęcia warto pamiętać, by poszczególne produkty podawać stopniowo. Niemniej jednak ważną zasadą jest ta, mówiąca, że dziecko przed poznaniem smaku owoców, powinno poznać smak warzyw. Dlatego eksperci rekomendują, aby w pierwszej kolejności podawać warzywa (zwłaszcza zielone), a dopiero po ok. 2 tygodniach wprowadzić owoce, kontynuując podawanie warzyw. Konsystencja posiłku powinna być dopasowana do wieku i etapu rozwoju niemowlęcia – na początku powinny mieć one formę gładkiego purée, na kolejnych etapach pokarmy powinny mieć coraz mniej rozdrobnioną z zaleceniami z 2021 roku, pokarmy stałe (purée, pokarmy rozdrobnione i papki) należy wprowadzać stopniowo już w W 8. miesiącu życia dziecka można podawać do rączki produkty do samodzielnego gryzienia. Dzięki temu tuż przed ukończeniem pierwszego roku życia maluch będzie mógł jeść produkty o dowolnej po­karmy uzupełniające podaje się dziecku łyżeczką. – pozwoli to na rozwijanie u dziecka umiejętności połykania, gryzienia i pracy języka. Łyżeczka powinna być płaska i twarda – sprzyja to prawidłowej reakcji ruchowej potencjalnie alergizujące, takie jak ryby czy jaja, nie powinny być eliminowane czy podawane z należy wprowadzać do diety niemowlęcia, najwcześniej od ukończeniu 4. miesiąca życia dziecka do ukończenia 12. miesiąca życia dziecka, zaczynając od niewielkich ilościW pierwszym roku życia należy ograniczać spożycie wolnych cukrów; nie należy dodawać cukrów do pokarmów uzupełniającychAby zaspokoić pragnienie niemowlęcia, powinno się podawać mu wodę. Najlepsza jest woda źródlana lub naturalna woda mineralna – niskozmineralizowana, niskosodowa, niskosiarczanowa. Należy pamiętać, że nie każda woda butelkowana jest odpowiednia dla niemowląt, dlatego tak ważne jest czytanie etykiet (woda niskozmineralizowana – ogólna zawartość soli mineralnych <500 mg/l). Do 1. roku życia nie należy podawać dzieciom soku owocowego. Bardzo ważną zasadą jest niedosalanie pokarmów celu zmniejszenia ryzyka alergii na jajo, w ramach wprowadzania pokarmów uzupełniających należy podawać dobrze ugotowane (przez 10–15 min) jajo kurze (ale nie pasteryzowane ani surowe). W praktyce zaleca się wprowadzać jedno małe jajo 2 razy w powinno być wprowadzane do diety niemowlęcia w należy podawać w małych porcjach, nie częściej niż 1–2 razy w tygodniu, obserwując reakcję organizmu się dokładnie z poniższym schematem, który będzie praktyczną wskazówką żywieniową w pierwszym roku życia Twojego żywienia niemowląt¹Celem, do którego należy dążyć jest wyłącznie karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia²Mleko podawane jest z piersi, butelki ze smokiem lub otwartego kubka. Pozostałe pokarmy podajemy ilości można stosować do przygotowania pokarmów uzupełniających, ale mleko krowie nie powinno być stosowane jako główny produkt mleczny przed 12. NAPOJE: do picia podajemy wodę bez ograniczeń. Soki (100% przecierowe, bez dodatku cukru, pasteryzowane) w ilości maksymalnie do 150 ml na dobę (porcja liczona razem z ilością spożytych owoców). Suplementacja witaminy D i K zgodnie z rekomendacjamiŻywienie dziecka zgodnie z zasadami zawartymi w schemacie żywienia niemowląt pozwoli na kształtowanie u niemowlęcia prawidłowych nawyków żywieniowych, co zaowocuje jego korzystnymi wyborami w przyszłości. Ponieważ nawyki żywieniowe kształtują się u dziecka przede wszystkim w pierwszych trzech latach życia, warto kontynuować podawanie mu odpowiedniej żywności również po 1. roku życia, kiedy Twój maluch będzie już juniorem. Dowiedz się więcej – przeczytaj bezpłatny Poradnik żywienia niemowląt. Krok po kroku od narodzin do pierwszych urodzin, opracowany przez ekspertów w ramach programu edukacyjnego „1000 pierwszych dni dla zdrowia” pod redakcją „Medycyny Praktycznej”.Oceń ten artykuł: Przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecko zna wyłącznie smak mleka matki lub mleka modyfikowanego. W okolicach 6. miesiąca życia nadchodzi czas na rozszerzanie diety niemowlaka. Jak przejść przez ten etap? Początki bywają stresujące dla rodziców, lecz z czasem powinno być coraz łatwiej. Kiedy rozpocząć rozszerzanie diety niemowlaka? Wprowadzanie pokarmów stałych do diety małego dziecka należy rozpocząć w okolicach 6. miesiąca życia. Według zaleceń medycznych, w niektórych przypadkach można zacząć włączać pokarmy stałe już między 17. a 26. tygodniem. Większość niemowląt osiąga gotowość do przyjmowania pokarmów stałych dopiero po ukończeniu 6 miesięcy. W tym okresie wzrasta między innymi zapotrzebowanie na żelazo i składniki, których samo mleko nie dostarcza w odpowiedniej ilości. Niemowlę jest gotowe na rozszerzanie diety, gdy wykazuje zainteresowanie jedzeniem. Jak je rozpoznać? Dziecko musi pokazać chęć wykonywania prób przeżuwania pokarmów, wyciągać rączki po łyżeczkę, wkładać ją do buzi, sięgać po jedzenie. Niemowlę musi już umieć samodzielnie siedzieć z podparciem lub na kolanach rodzica, tak aby głowa i szyja trzymały się prosto. Jak zacząć wprowadzać pokarmy stałe do diety? Wprowadzanie stałych pokarmów do diety nie oznacza rezygnacji z karmienia mlekiem matki. Na początku dziecko powinno jedynie zapoznawać się z nowymi smakami, zapachem i konsystencją potraw. Podstawą jego diety powinno być nadal mleko, a posiłki stałe tylko jej uzupełnieniem, dlatego nowe dania należy podawać dziecku co najmniej pół godziny po karmieniu mlekiem. Z czasem odstępy między karmieniem mlekiem a podawaniem nowych pokarmów powinny się zwiększać. Jedzenie podaje się stopniowo, w małych porcjach, a potem obserwuje reakcję dziecka. Pierwszego dnia można dać dziecku do spróbowania jedynie małą łyżeczkę gotowanej marchewki, dyni, ziemniaków czy innych warzyw. Można także przygotować kaszkę lub owsiankę. Nie należy się zniechęcać, jeżeli dziecko wypluje pierwszą porcję lub w ogóle na początku nic nie zje. Być może maluch nie jest jeszcze gotowy lub nie umie przełykać. Na pewno uda się go nakarmić następnego dnia. Do przygotowywania pierwszych potraw powinno się wybierać produkty wysokiej jakości, ze sprawdzonego źródła, świeże, najlepiej warzywa i owoce sezonowe. Pokarmy nie muszą być rozgotowane lub zmiksowane na papkę. Według metody BLW można podawać maluchowi jedzenie w bezpiecznych, małych kawałkach. Na czym polega metoda karmienia dzieci BLW? BLW to metoda wprowadzania posiłków stałych do diety niemowląt, skrót pochodzi od angielskiego Baby-led Weaning, co po polsku zostało przetłumaczone jako Bobas Lubi Wybór. Według tej metody to maluch sam wybiera rodzaj pokarmu, który spożyje. Dziecko może samodzielnie decydować, którą potrawę zaproponowaną przez rodzica zje. Maluch od początku je samodzielnie rączkami, a pokarmy są podawane w formie małych kawałków, dostosowanych kształtem i rozmiarem do jego rączki. Metoda ta pomija zupełnie etap papek i przecierów. Dziecku podaje się ugotowane warzywa, dostosowane do możliwości dziecka, bez soli i cukru. Metoda BLW ma wiele korzyści, uczy dziecko samodzielności, rozwija zdolności sensomotoryczne i pobudza zmysły. Rodzic może podawać dziecku te same produkty, które je cała rodzina. Najważniejsze zasady rozszerzania diety Rozszerzanie diety niemowlaka nie jest trudne, jeśli pamięta się o podstawowych zasadach, którymi warto się kierować, bez względu na wybór metody karmienia dziecka. Podstawowa zasada mówi, że to rodzic decyduje jakie produkty podaje swojemu dziecko, a maluch decyduje czy je zje i w jakiej ilości. Oczywiście produkty podawane dziecku muszą być dla niego odpowiednie i nie mogą mu szkodzić. Warto zapoznać się ze szczegółowymi listami produktów zalecanych oraz pokarmów niewskazanych dla niemowląt. Do końca 9. miesiąca pokarmy stałe należy podawać jedynie 2-3 razy w ciągu dnia. Dziecko powinno pić wodę, nie zaleca się podawania soków, herbatek i innych napojów. Jedzenie podaje się tylko w obecności rodzica i pod jego pełną kontrolą. Maluch musi znajdować się w pozycji siedzącej, aby uniknąć ryzyka zadławienia. Continue Reading Karmienie dziecka od urodzenia do końca 6 miesiąca życia Przez pierwsze miesiące niemowlę delektuje się smakiem mleka matki. Po ukończeniu czwartego miesiąca życia, rodzice zadają sobie nurtujące pytanie: Czy mleko matki jest wystarczającym pokarmem czy należy już wprowadzać produkty stałe? Jeśli nie ma przeszkód ze strony karmiącej lub dziecka, zalecane jest utrzymanie karmienia wyłącznie piersią do skończenia szóstego miesiąca życia dziecka i kontynuację karmienia podczas wprowadzania posiłków stałych. Uwaga! Reklama do czytania Jak zrozumieć małe dziecko Podręcznik świadomego rodzicielstwa Konflikty w rodzinie Koniec z awanturami, czas na rozwiązania Tylko dobre książki dla dzieci i rodziców | Księgarnia Natuli Mleko matki jest niezastąpionym pokarmem chroniącym je, przed infekcjami i alergią, a także cukrzycą, która może wystąpić w późniejszym wieku. Półroczne niemowlę potrafi okazać, że jest gotowe do przyjęcia nowego pokarmu z zainteresowaniem patrząc na rodziców spożywających posiłek i sięgając do ich talerza. Karmienie dziecka od 7 miesiąca życia Od siódmego miesiąca życia powinniśmy wprowadzać nowe produkty spożywcze do diety dziecka, utrzymując równocześnie karmienie piersią. Układ pokarmowy kształtuje się przez pierwsze trzy lata życia dziecka, dlatego nie wszystkie posiłki spożywane przez rodziców są dla niego odpowiednie. Rozszerzając dietę należy obserwować czy nowy pokarm jest tolerowany i odpowiednio przyswajany przez organizm dziecka. Jak wprowadzać pierwsze pokarmy stałe do diety dziecka? nowy produkt powinien być wprowadzany w małych ilościach. Obserwując reakcję organizmu powinniśmy stopniowo zwiększać porcje;pierwsze posiłki możemy podać dziecku na łyżeczce lub po prostu postawić przed nim miseczkę z potrawą. Maluch z pewnością chętnie będzie zamaczał w niej rączki i oblizywał;włączając nowy produkt obserwujmy dziecko przez 3-4 dni. Jeśli jest spokojne i nie ma żadnych objawów nieprawidłowego przyswajania pokarmu (typu zmiany skórne, wolny, zielony stolec, stolec ze śluzem, wymioty, nadmierne przelewanie się pokarmu w jelitach), możemy rozszerzać dietę o kolejny produkt spożywczy. Uważna obserwacja pozwoli nam uniknąć lub wcześnie wykryć ewentualną alergię pokarmową;w pierwszych tygodniach karmienia produktami stałymi dziecko może wypluwać posiłek – jest to oznaką, że nie umie połykać pokarmu o innej konsystencji niż mleko mamy. Nie oczekujmy również, że dziecko nasyci się nowym posiłkiem, traktujmy go raczej jako poznawanie różnych smaków – pozwólmy dziecku odkrywać wszystkie smaki, nie tylko słodki. Już w początkowym okresie życia możemy wpłynąć na upodobania smakowe naszych dzieci w starszym wieku;posiłki powinniśmy przygotowywać samodzielnie – są wówczas najbardziej wartościowe i odżywcze. Używajmy produktów spożywczych pochodzących z upraw ekologicznych oraz wodę niskozmineralizowaną. Najlepiej jest stosować warzywa i owoce sezonowe oraz takie, które rosną w naszym klimacie;nie dosładzajmy posiłków dziecka. W diecie dziecka nie powinien być obecny biały cukier, ponieważ szybko przyzwyczaja się ono do smaku słodkiego i nie chce jeść warzyw (nie czuje naturalnego smaku słodkiego, np. marchewki). Spożywanie cukru doprowadza do stanów zapalnych, nadpobudliwości, zużywania wapnia i magnezu z kości oraz zębów, powstawania próchnicy. Biały cukier silnie zakwasza organizm i jest śluzotwórczy. Śluz zalega w jelitach, utrudnia dalsze kształtowanie się przewodu pokarmowego dziecka i hamuje wchłanianie składników odżywczych;nie doprawiajmy posiłków dziecka solą, aby mogło poznawać smak potraw. Niska zawartość sodu nie obciąża nerek, pozwala uniknąć w przyszłości nadciśnienia tętniczego;od ósmego miesiąca życia dziecka przyprawiajmy potrawy delikatnie ziołami: tymiankiem, bazylią, estragonem, majerankiem, kminkiem, koperkiem oraz używamy wodorostów, które są bogate w mikroelementy. Przyprawy, zioła nie tylko dostarczają bardziej wyraźnego smaku potrawy, ale ułatwiają trawienie i przyswajanie pokarmu oraz mają działanie lecznicze, np. tymianek wspiera górne drogi oddechowe i działa delikatnie rozgrzewająco;nie zapominajmy o płynach. Do szóstego miesiąca nie ma potrzeby dopajania dziecka, jeśli mama karmiąca spożywa odpowiednie ilości płynów. Wprowadzając płyny od siódmego miesiąca życia dziecka używajmy czystej, niskozmineralizowana wody, jednak po wcześniejszym przegotowaniu i ostudzeniu. Doskonałym napojem dla dziecka są gotowane niesłodzone kompoty a także napary mocno rozcieńczonych ziół: rumianku, lipy, melisy, herbatki koperkowej, herbat czysto owocowych: z dzikiej róży, malin. Nie korzystamy z gotowych produktów typu instant czy herbat, które zawierają syntetyczne lub naturalne związki zapachowe i barwniki. W pierwszych latach życia dziecka nie podawajmy mu prawdziwej czarnej, zielonej i czerwonej herbaty. Wprowadzając soki owocowe czy warzywne najlepiej stosować soki świeże i wyciskane tj. tłoczone i nie przygotowane z zagęszczonych soków, koncentratów, oczywiście bez dodatków substancji słodzących. Soki dobrze jest rozcieńczać wodą w stosunku 1:3. Rozszerzając dietę dziecka pamiętamy, że każdy organizm jest inny i może różnie reagować, dlatego najważniejsza jest obserwacja. Warto jeszcze przeczytać: 7 miesiącu życia: Pierwszym posiłkiem dziecka może być ugotowana i roztarta marchewka. Jako drugiego produktu możemy użyć brązowego ryżu (optymalny wydaje się ryż okrągły, który jest łatwiej przyswajany przez dziecko). Ryż należy gotować przez minimum dwie godziny w dużej ilości wody do postaci kleiku, który powinniśmy dodatkowo przetrzeć. Kolejne warzywa i owoce wprowadzane w postaci gotowanej (miękkie, możemy podawać pokrojone w słupki) to ziemniak, dynia, burak lub botwinka, pietruszka, a także jabłko, jagody, maliny. Przy dobrej tolerancji pojedynczych warzyw możemy przygotować dziecku zupę dodając kilka kropel oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia. Wprowadzamy także kleiki z kasz bezglutenowych: kaszka kukurydziana, kasza jaglana. 8 miesiącu życia: Można wprowadzić surowe owoce np. jabłka, jagody, maliny, jak również wyciskane soki z wprowadzonych wcześniej warzyw i owoców. Soki początkowo dobrze jest rozcieńczyć z wodą. Wprowadzamy kolejno: – owoce: gruszki, borówki, porzeczki, agrest, morele, owoce suszone na słońcu takie jak: rodzynki, morele (zawierają dużo wapnia i żelaza), śliwki. Suszone owoce dobrze jest wcześniej namoczyć lub dodać podczas gotowania kaszy jaglanej; – ugotowane na parze i surowe warzywa: cukinia, brokuł, groszek zielony, kiszone ogórki, pomidor bez skórki, kalarepka; – zboża: rozgotowana kasza jaglana, pod koniec miesiąca niepalona kasza gryczana. Uwaga! Reklama do czytania Wierszyki paluszkowe Wesołe rymowanki do masażyków Wierszyki bliskościowe Przytulaj, głaszcz, obejmuj, bądź zawsze blisko. Tylko dobre książki dla dzieci i rodziców | Księgarnia Natuli 9 miesiącu życia: Przygotowując zupy możemy dodać naturalne masło na przemian z oliwą z oliwek z pierwszego tłoczenia lub olej lniany nieoczyszczony (podajemy bezpośrednio do miseczki dziecka, stosujemy na zimno). Wprowadzamy kolejno: – owoce: śliwki, truskawki, brzoskwinie; – warzywa: soczewicę, kalafior, fasolkę szparagową; – zboża i ziarna: płatki i rozgotowana kasza gryczana, płatki owsiane, siemię lniane, sezam. Ziarna są twarde, więc należy je mielić – podobnie jak migdały (bez skórki) i dodawać do gotowanej kaszki. 10 miesiącu życia: – zboża: produkty glutenowe – płatki orkiszowe, kasza jęczmienna, pieczywo. Dziecko może spożywać już wszystkie warzywa i owoce, jednak rodzice powinni cały czas zwracać uwagę na to, jak toleruje poszczególne produkty. Przygotowując posiłki z warzyw strączkowych i wzdymających należy do gotowania dodać szczyptę kminku i majeranku. Wprowadzając do diety dziecka warzywa strączkowe dostarczamy dużą ilość białka, które powinno stanowić podstawę w jego żywieniu. 12 miesiącu życia: dla dziecka w wieku około roku możemy wprowadzić świeże ryby szczególnie białe i chude. Mięso możemy wprowadzić dopiero po ukończeniu 1-1,5 roku życia, jednak nie jest to konieczne. Dziecko może spożywać już wszystkie przyprawy i wodorosty. Pierwsze produkty mleczne powinny być łatwo przyswajalne, pochodzić z gospodarstw ekologicznych i być jak najmniej przetworzone – sery białe, pełne masło, jogurty naturalne, mleko pełne jako dodatek do przygotowywania potraw. Najlepiej, aby były one pochodzenia koziego (w postaci sera białego), natomiast produkty krowie powinniśmy podawać ze szczególną obserwacją. Nie stosujemy słodkich jogurtów, mleka UHT, homogenizowanego, serów topionych ani serów spulchnianych azotanami. Należy pamiętać, że doskonałym źródłem wapnia jest sezam oraz migdały, które można podać dziecku po wcześniejszym zmieleniu dodając do kasz i zup lub przygotowując pasty. W postaci zmielonej można podawać dziecku również siemię lniane, pestki dyni, słonecznik. Według standardów żywieniowych w ósmym miesiącu można rozszerzyć dietę o jajka, jednak należy pamiętać, że jest to silny alergen. Polecamy początkowo podawanie jajek przepiórczych – najpierw samo żółtko (najbardziej lekkostrawne jest ugotowane na miękko). Najlepiej jest stosować jajka wyłącznie jako składnik potrawy, np. do przygotowania kluseczek, naleśników. Foto: Książeczki kontrastowe NATULI Pakiet: Zupa + Pranie + Spacer Proste i zabawne książeczki kontrastowe, które stymulują rozwój i naturalną ciekawość dziecka. Nowe produkty można wprowadzać do diety dziecka między 17 a 26 tygodniem życia, jednak niektóre organizacje (WHO oraz AAP) rekomendują rozszerzanie diety niemowlęcia dopiero około 6 miesiąca życia. Pokarm matki przez pierwsze półrocze życia niemowlęcia zawiera odpowiednią ilość niezbędnych składników odżywczych koniecznych do prawidłowego rozwoju dziecka i może być dla niego jedynym pokarmem w tym okresie. Czas wprowadzenia pokarmów uzupełniających związany jest z umiejętnościami dziecka, takimi jak: wypychanie jedzenia z ust za pomocą języka – jest to reakcja przejściowa, rozdrabnianie pokarmów językiem czy otwieranie ust na widok zbliżającej się łyżeczki. Odruchy te, dzieci najczęściej nabywają w 5 lub 6 miesiącu życia. Podczas rozpoczęcia wprowadzania nowych pokarmów, istotna jest również przede wszystkim zdolność dziecka do stabilnego siedzenia z podparciem. Sugerowana dolna granica wieku dziecka do wprowadzania produktów uzupełniających związana jest z tym, że po 4 miesiącu życia u większości niemowląt dojrzewa układ pokarmowy i immunologiczny. Nerki oraz przewód pokarmowy są zdolne do przyswajania pokarmów innych niż mleko, a dziecko w tym okresie zaczyna ćwiczyć umiejętności motoryczne, poznaje świat. Zbyt wczesne wprowadzenie nowych pokarmów może powodować występowanie biegunek oraz prowadzić w późniejszym czasie do otyłości. Natomiast zbyt późne wprowadzenie nowych produktów może się wiązać z niewystarczającym pokryciem zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze, powodować zaburzenia wzrastania niemowlęcia, opóźniać prawidłowy rozwój motoryki jamy ustnej czy utrudniać naukę poznawania nowych smaków, dlatego należy włączyć produkty uzupełniające nie później niż w 26 tygodniu życia dziecka. Pokarmy uzupełniające należy włączać do diety niemowlęcia stopniowo, jednocześnie obserwować reakcję dziecka, proponując małe ilości nowego produktu, najczęściej od 2 do 4 łyżeczek. Nie należy zmuszać dziecka do zjedzenia konkretnej porcji posiłku, ponieważ to dziecko decyduje czy w ogóle zje posiłek i jak dużą porcje go zje. Rodzic za to decyduje co zje dziecko i o jakiej porze. Aby sprawdzić czy dieta w pełni pokrywa zapotrzebowanie energetyczne dziecka, należy kontrolować przyrost jego masy ciała, a także długość ciała na siatkach centylowych. Na początku wprowadzania nowych pokarmów może nastąpić zwolnienie tempa przyrostu masy ciała dziecka oraz spadek o 2 kanały centylowe. Cały czas w tym okresie, mleko matki nadal stanowi podstawę żywienia niemowlęcia. Z czasem posiłki bezmleczne mogą zastępować mleko. Pod koniec 1 roku życia, dziecko powinno otrzymywać tylko 2-3 posiłki mleczne. Między 6 a 8 miesiącem życia niemowlęcia zaleca się 2-3 posiłki uzupełniające, w kolejnych miesiącach ich liczba powinna wzrosnąć do 4 posiłków, a z czasem również można dodać 1 lub 2 przekąski. Kolejność wprowadzania konkretnych produktów do diety dziecka nie jest jednoznacznie określona. Zazwyczaj pierwszymi pokarmami są kaszki zbożowe, warzywa i owoce, np: marchew, jabłka, banany. Produkty zawierające gluten można umieszczać w jadłospisie dziecka w dowolnym czasie, od ukończenia 4 miesiąca życia do 12 miesiąca życia. Nie ma jednak podanej odpowiedniej ilości glutenu w diecie niemowlęcia, stanowiska naukowe proponują, aby nie podawać dużych ilości glutenu, przynajmniej na początku wprowadzania go do diety niemowlęcia. Warzywa i owoce w pierwszym etapie podaje się w postaci zmiksowanej lub przecieru, następnie w postaci miękkich kawałków, najczęściej podawanych już do rączki dziecka. Zalecane jest zjadanie 2-3 porcji świeżych owoców lub warzyw. Ze względu na to, że większość warzyw jest mniej słodka niż owoce, proponuje się, aby najpierw do diety dziecka włączyć warzywa, a następnie owoce. Dziecko, które bardzo przyzwyczai się do słodkiego smaku, nie będzie chciało jeść mniej słodkich warzyw. Mięso do diety niemowlęcia można włączyć po 17-tym tygodniu życia. Jest ono dobrym źródłem pełnowartościowego białka oraz łatwo przyswajalnego żelaza, cynku, witaminy B12 oraz kwasu arachidonowego. Mięso drobiowe na przykład: z kurczaka, kaczki uważane jest za zdrowsze niż mięso wieprzowe lub wołowe, dlatego na początku do diety dziecka, zaleca się wprowadzenie tylko tego rodzaju mięsa, w postaci gotowanej w ilości około 10 gramów. Porcję tą, stopniowo można zwiększać do około 20 gramów pod koniec 12-tego miesiąca życia. Istotne jest, aby mięso było dobrej jakości, ze znanego pochodzenia, przebadane przez weterynarza. Nie powinno podawać się niemowlętom przetworzonego mięsa: surowych wędlin, kiełbas, parówek oraz gotowanego mięsa mielonego, a także podrobów. Ryby ze względu na swój wartościowy skład, szczególnie niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe są zalecane w diecie niemowlęcia. Uważa się, że podawanie niemowlętom ryb przyczynia się do rozwoju tolerancji immunologicznej oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia alergii. W początkowym okresie powinno podawać się je raz w tygodniu w małych ilościach, gotowane w sposób tradycyjny lub na parze albo w postaci pieczonej lub duszonej. Szczególnie preferowane są tłuste ryby morskie, bogate w kwasy omega-3, między innymi: łosoś, śledź, halibut. Nie powinno podawać się niemowlętom ryb drapieżnych, na przykład: tuńczyka, makreli królewskiej, miecznika, ponieważ te duże gatunki żywią się innymi rybami i w swoim organizmie mogą one kumulować szkodliwe związki, na przykład metylortęć, która jest niebezpieczna szczególnie dla małych dzieci i może prowadzić do uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Nie zaleca się również podawać ryb surowych lub wędzonych na zimno ze względu na ryzyko zakażenia bakterią Listeria monocytogenes oraz ryb marynowanych w occie, ze względu na duże stężenie w nich soli. Ponadto ryby wędzone mogą być źródłem węglowodorów aromatycznych i amin heterocyklicznych, które powstają w czasie wędzenia. Żółtko jak i białko jaja można wprowadzać do diety niemowląt w tym samym czasie co inne produkty uzupełniające, dotyczy to zdrowych niemowląt, a także dzieci pochodzących z rodzin obciążonych dużym ryzykiem alergii. Nie zaleca się jedynie podawania jaj w postaci surowej ze względu na ryzyko zakażenia bakteriami z rodzaju Salmonella. Mleko krowie można dodawać do pokarmów uzupełniających w niewielkich ilościach, jednak nie powinno się go podawać jako głównego napoju dzieciom przed ukończeniem 1 roku życia. Również nie zaleca się podawać przed tym okresem, mleka koziego lub owczego. Poza tym, mleko kozie i owcze zwiększa ryzyko wystąpienia niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego lub witaminy B12, dlatego nie są one polecane w późniejszej diecie dzieci. Jogurty do diety niemowląt należy wprowadzać stopniowo, między 6 a 9 miesiącem życia dziecka, w niewielkich ilościach, nie częściej niż 2 razy w tygodniu. Powinno się wybierać jogurty bez cukru i konserwantów. Sery są dobrym źródłem wapnia (z wyjątkiem twarogu, podczas produkcji którego, większość wapnia przedostaje się do serwatki) a także białka, fosforu, cynku, witaminy A, B2, B12. Dla małych dzieci preferowane są sery podpuszczkowe o delikatnym, łagodnym smaku i małej zawartości soli, a także sery twarogowe. Nie powinno podawać się niemowlętom serów z niepasteryzowanego mleka, np. pleśniowych typu Brie, Gorgonzola, Camembert ze względu na ryzyko wystąpienia zakażenia bakteryjnego, na przykład Listeria monocytogenes. W diecie niemowląt zalecane są wartościowe tłuszcze i do ukończenia 2 roku życia dziecka, nie powinno się ich ograniczać. Tłuszcze traktowane są jako dodatek do posiłków uzupełniających, na przykład do zup. Nie ma restrykcji co do rodzaju podawanego tłuszczu, można podawać dziecku: masło, oleje roślinne, np. olej rzepakowy lub oliwę z oliwek, a także miękkie margaryny z niewielką zawartością tłuszczów trans. Do popularnych produktów niezalecanych w diecie niemowlęcia są przede wszystkim cukier i sól. Cukier przyczynia się do większego ryzyka wystąpienia próchnicy u dzieci, a także może kształtować nieprawidłowe nawyki żywieniowe w późniejszym wieku dziecka. Nie powinno się dodawać cukru oraz syropów na bazie cukru do pokarmów i napoi (np. wody, herbaty) podawanych dzieciom. Natomiast sól, spożywana we wczesnym okresie życia dziecka może zwiększać ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego w wieku późniejszym, dlatego zaleca się nie dodawanie soli do posiłków niemowląt oraz unikanie słonych produktów. Dzieci do 12 miesiąca życia nie powinny spożywać miodu, gdyż może on zawierać przetrwalniki Clostridium botulinum, które powodują botulizm dziecięcy. Starsze dzieci nie są na to narażone, dlatego w ich przypadku jedzenie miodu nie jest niebezpieczne. Wprowadzenie płynów do diety niemowląt nie jest konieczne w pierwszym semestrze życia, gdy dziecko jest karmione mlekiem matki. W drugim półroczu życia niemowlęcia zapotrzebowanie na płyny wynosi 800ml na dobę. Jeśli jest karmione mlekiem modyfikowanym lub ukończyło 6 miesiąc życia, można podawać dziecku czystą wodę do picia. Odpowiednia dla niemowląt jest naturalna woda mineralna niskozmineralizowana, ubogosodowa, ubogosiarczanowa oraz woda źródlana. Według AAP (American Academy of Pedriatrics) nie powinno podawać się soków dzieciom przed ukończeniem 1 roku życia. Należy zachęcać dzieci do jedzenia świeżych owoców i warzyw. Instytut Matki i Dziecka pozwala na wprowadzenie soków – wyłącznie przecierowych, 100%, bez dodatku cukru, pasteryzowanych, u dzieci karmionych piersią, po 7 miesiącu życia, natomiast u niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym, po ukończeniu 4 miesiąca życia. Ilość soku wypijana przez dziecko nie powinna wynosić więcej niż 150ml na dzień. Wczesne wprowadzanie pokarmów uzupełniających do diety niemowlęcia, ich różnorodność, podawanie dzieciom produktów o różnej teksturze, nie tylko puree oraz karmienie piersią mają wpływ na większą akceptację nowych smaków u dzieci. Przeprowadzono badanie, w którym wykazano, że dłuższy czas karmienia piersią wpływał na większą różnorodność diety, a także większą akceptację, w tym przypadku, spożywania posiekanej marchwi niż puree z marchwi. W innym badaniu wykazano, że dzieci, które zaczęły jeść posiłki stałe w postaci grudkowej dopiero po ukończeniu 9 miesiąca życia, w wieku 7 lat zjadały mniej produktów z różnych grup żywności, szczególnie warzyw i owoców, niż dzieci, które produkty stałe nierozdrobnione, spożywały już po 6 miesiącu życia. Piśmiennictwo Szajewska H., Horvath A.: Wprowadzanie pokarmów uzupełniających. Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Med Prakt 2017, 46-50 Fewtrell M., Bronsky J., Campoy C.: Complementary Feeding: A position Paper by the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Committee on Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2017, 64, 119-132 Widler-Witoń E., Mikołajczak K., Waberska M. i wsp.: Żywienie niemowląt a aktualne rekomendacje. Now Lek 2010, 79, 356-361 Benjamin N., Briley M.: Position of the American Dietetic Association: benchmarks for nutrition in child care. J Am Diet Assoc,2011, 111, 607–615 Weker H., Strucińska M., Barańska M. i wsp.: Modelowa racja pokarmowa dziecka w wieku poniemowlęcym – uzasadnienie wdrożenia. Stand Med Pediatr 2013, 10, 662–675 Szajewska H., Shamir R., Mearin L. et al.: Gluten introduction and the risk of coeliac disease: A position paper by the European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2016, 62, 507-513 Szajewska H., Horvath A., Mrukowicz J. i wsp.: Wprowadzanie pokarmów uzupełniających. Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Med Prakt 2017, 46-50 Weker H., Barańska M., Rowicka G. i wsp.: Żywienie niemowląt i małych dzieci, zasady postępowania w żywieniu zbiorowym. IMiD 2014 Benjamin S., Rifas-Shiman S., Taveras E. et al.: Early child care and adiposity at ages 1 and 3 years. Pediatrics 2009, 124, 555–562 Harris G., Coulthhard H.: Early Eating Behaviours and Food Acceptance Revisited: Breastfeeding and Introduction of Complementary Foods as Predictive of Food Acceptance. Current Obesity Reports 2016, 5, 113-120 Coulthard H., Harris G., Emmet P.: Delayed introduction of lumpy foods to children during the complementary feeding period affects child’s food acceptance and feeding at 7 years of age. Matern Child Nutr 2009, 5, 75-85

wprowadzanie pokarmów u niemowląt